You are here

VELIKO GRADIŠTE – GRAD KULTURE

Mali po broju stanovnika, ali veliki po imenu i svom doprinosu kulturi i sportu Srbije, ali i turizmu je gradić na Dunavu Veliko Gradište. Ovaj grad, koji ima odličan muzej i veoma staru i dobru biblioteku, kulturno istorijske spomenike, na kojima bi mu mnogi pozavideli, ali i veliki broj kulturno-umetničkih manifestacija, prvi je koji se odazvao akciji Izdavačkog preduzeća “Prosveta” pod nazivom POČNIMO GODINU KNJIGOM. Grad i biblioteka otkupili su od IP “Prosveta” u januaru veliki broj knjiga, koje će poklanjati najboljim učenicima gradskih škola.

Na mestu gde leži Veliko Gradište, na samoj obali Dunava, postojalo je rimsko utvrđenje Pinkum, važna strateška tačka na čuvenom Trajanovom putu. Kao rudarsko središte, grad Pinkum kovao je i sopstveni novac. Iz Srednjeg veka na teritoriji opštine je i značajno tursko utvrđenje Ram, čije se renoviranje upravo završava. Mnogo kasnije, u osamostaljenoj Srbiji Gradište je postalo značajan centar trgovine sa Austrougarskom, što je uslovilo njegov brzi razvoj. Jedna od prvih električnih centrala u Srbiji izgrađena je ovde na reci Pek, a uz zgrade Osnovne škole, Gimnazije, crkve i Sreskog načelstva, grad je među prvima u Srbiji imao asfaltirane trotoare. Jedna od prvih muzičkih škola radila je u ovom gradiću, a jedno vreme imao je i svoj dnevni list.

Na 21. kilometru uzvodno od Velikog Gradišta, na brdu iznad samog Dunava nalazi se tvrđava Ram.  U XII veku bila je to važna strategijska pozicija oko koje su se borile Ugarska i Vizantija, a podignuta je na ostacima antičkih i vizantijskih temelja, u vreme turskog sultana Bajazita II. Danas vidljivi otvori za topove na kulama pokazuju da je Ram bio artiljerijsko utvrđenje na Dunavu. Ima snažnu branič-kulu i još četiri manje koje ojačavaju zidine. Postoji više legendi o samom nazivu tvrđave koje se vezuju za osnivače Rima, braću Romula i Rema, ili utvrđenje “Ihram“.

Neposredno pored tvrđave nalaze se ostaci turskog karavansaraja stari 6 vekova. To je jedini sačuvan karavansaraj u Srbiji i može se reći da je to prvi turistički objekat podignut na najvažnijem putu sa Balkana ka severu prema Budimu i Beču. Nedaleko od tvrđave nalaze se ostaci rimskog vojnog logora Lederata.

Mnoge ličnosti značajne za kulturu Srbije rođene su u Velikom Gradištu, među njima je Miloje Vasić, arheolog, profesor na Beogradskom univerzitetu i član SANU koji je otkrio značaj Vinče i prvi počeo iskopavanje Viminacijuma. Milica Janković, srpska književnica, detinjstvo je provela u Velikom Gradištu, ovde je završila i osnovnu školu i malu maturu i s ljubavlju ga pominje u svojim delima.

Čuvena srpska glumica Živana Žanka Stokić, rođena je Gradištanka. Ova primadona predratnog glumišta naročito zapažene uloge igrala je u Nušićevim delima (nezaboravna „Gospođa ministarka“). Iz Gradišta je i Pavle Beljanski, poznati srpski diplomata i kolekcionar, a možda najpoznatiji je čuveni violinski virtuoz Vlastimir Pavlović Carevac, kompozitor i dirigent, čuvar muzičke baštine, osnivač Narodnog orkestra Radio Beograda, čovek koji je komponovao brojna nezaboravna dela narodne muzike (“Svilen konac“…). Njemu u čast, u Velikom Gradištu održava se Muzički festival ''Carevčevi dani''.

Milan Besarabić, vajar, slikar, muzičar, pesnik, profesor, pedagog, iz Gradišta je po majčinoj liniji. Voleo je Veliko Gradište, u koje je dolazio od najranijeg detinjstva pa sve do svoje smrti. Velikom Gradištu je poklonio zbirku skulptura, slika i crteža i to je najveća javna zbirka Milana Besarabića, a nalazi se u zgradi opštine i Narodne biblioteke. Gradište verovatno i danas ima najviše akademskih slikara po stanovniku u Srbiji. Filip Cepter, odnosno, Milan Janković, uspešan privrednik i pokrovitelj umetnosti, takođe je rođen u Velikom Gradištu,

Mali grad je dao i neka najbolja imena jugoslovenske i srpske odbojke, a lokalni klub VGSK bio je šampion Jugoslavije. Iz njega su potekli reprezentativci Miodrag Mitić, Vladimir Trifunović, Slobodan Kovač, Radomir Veličković i Mihajlo Mitić, koji su sa reprezentacijom zemlji doneli mnoge trofeje. I Slavica Đukić, rukometašica, bila je član reprezentacije koja je na OI u Los Anđelesu osvojila zlato.

Organizator najvećeg broja manifestacija u opštini Veliko Gradište je Turistička organizacija (Dani cveća i meda, Ramski sutoni, međunarodni šahovski turnir “Srebrno jezero OPEN”, muzički festival “Uranak”, Carevčevi dani, Alaske večeri, Pasuljijada “Gradištanac”, Međunarodni filmski festival “Silafest” i dr.)

Kulturni centar opštine Veliko Gradište ''Vlastimir Pavlović Carevac'' nosilac je i organizator nekoliko manifestacija na području opštine Veliko Gradište, a u ostalima učestvuje kao suorganizator i podrška.  Manifestacija na koju je Kulturni centar posebno ponosan jeste festival violine “Carevčevi dani” koji se već 25 godina održava u Velikom Gradištu i u selu Carevac u julu mesecu. Za vreme trajanja manifestacije svake godine u Veliko Gradište dođe i zavidan broj javnih ličnosti. Održava se tri dana i pod medijskim pokroviteljstvom je Radio Beograda i RTS-a. U Gradištu se održavaju i brojne likovne i pesničke kolonije, a Narodni muzej u ovom podunavskom gradiću je jedan od najboljih muzeja u Srbiji, sa značajnom postavkom iz Rimskog doba, srpskog srednjeg veka i modernog vremena. Već dve godine uzastopce ovaj muzej je među najzapaženijim u Srbiji tokom majske Noći muzeja.

Sve ovo, uz najširi Dunav u njegovom celom toku, kao i Srebrno jezero “Srpsko more”, čini Veliko Gradište značajnim turističkim centrom, koji vredi posetiti.